Bestuurdersaansprakelijkheid in corona-tijden

Nieuwsbrief februari 2019
februari 1, 2019
Man en vrouw overlijden kort na elkaar tijdens huwelijksreis. Vermogen gaat naar ouders langstlevende!
mei 18, 2020
Bekijk alles

Bestuurdersaansprakelijkheid in corona-tijden

silhouette of man on slackline in sunset

Bestuurdersaansprakelijkheid is een term die bij veel bestuurders zorgt voor een hogere hartslag. Zeker in tijden als de huidige, waarin erg veel onzekerheid heerst over de toekomst en bestuurders twijfelen over de te bewandelen paden.

Bestuurdersaansprakelijkheid
Het besturen van een vennootschap is niet eenvoudig. Steeds opnieuw moeten bestuurders de kansen en risico’s van hun keuzes doorgronden. Indien beslissingen van een bestuurder ervoor zorgen dat het goed gaat met de vennootschap, is er geen vuiltje aan de lucht, maar zodra beslissingen slecht uitpakken, bestaat de kans dat de bestuurder hiervoor aansprakelijk wordt gesteld. De aansprakelijkheid van bestuurders tegenover derden, zoals schuldeisers, werknemers, dochtervennootschappen, maar ook klanten, wordt externe bestuurdersaansprakelijkheid genoemd. Een geruststelling voor bestuurders: het algemene uitgangspunt in het vennootschapsrecht is dat, op het moment dat een bestuurder in de uitoefening van zijn werkzaamehden onrechtmatig handelt jegens derden, de vennootschap daarvoor aansprakelijk is. Slechts in uitzonderlijke gevallen is de bestuurder hiervoor zelf, met zijn privévermogen aansprakelijk. Dit uitgangspunt zorgt ervoor dat ondernemerschap wordt gestimuleerd en dat bestuurders hun strategie en overwegingen niet door angst laten leiden.

Ernstig verwijt-maatstaf
De mogelijkheid om een bestuurder persoonlijk aansprakelijk te stellen, bestaat omdat hij een algemene zorgplicht heeft om op adequate wijze zorg te dragen voor het tijdig in het bezit hebben van juiste en betrouwbare informatie. Bovendien moet een bestuurder handelen in het belang van de vennootschap en moet hij ingrijpen als hij merkt dat de vennootschap in zwaar weer dreigt te komen of al verkeert. Als een bestuurder dit niet doet en in de vertegenwoordiging van de vennootschap ernstig verwijtbaar handelt, kan hij dus persoonlijk aansprakelijk zijn. Zijn gedraging moet wel van een dergelijke aard en ernst zijn dat de persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder gerechtvaardigd is. Persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder wordt gebaseerd op artikel 6:162 BW: de onrechtmatige daad. De vereiste onrechtmatigheid wordt ingevuld door de, in de rechtspraak ontwikkelde, ernstig verwijt-maatstaf. Hiermee wordt bedoeld dat “beslissend is of die bestuurder bij het aangaan van een overeenkomst namens de vennootschap wist, althans redelijkerwijze behoorde te begrijpen, dat de vennootschap niet of niet binnen een redelijke termijn aan haar verplichtingen zou kunnen voldoen en geen verhaal zou bieden voor de ingevolge die wanprestatie door de wederpartij te lijden schade.” De eiser moet bewijzen dat de bestuurder een persoonlijk ernstig verwijt gemaakt kan worden; wat in de praktijk erg lastig blijkt.

Aansprakelijkheid in Corona-tijden
Een crisis, als de huidige, vergroot de risico’s die verbonden zijn aan de beslissingen van bestuurders. Deze risico’s worden onder andere vergroot doordat veel vennootschappen zich momenteel in zwaar weer bevinden. In principe zijn rechters vrij “coulant” ten opzichte van bestuurders die een risico genomen hebben dat, zo blijkt achteraf, verkeerd is uitgepakt. Zij bieden ruimte, omdat ondernemen altijd gepaard zal gaan met het nemen van risico’s en omdat een onderneming hoogstwaarschijnlijk niet zijn volledige potentie bereikt als bestuurders te bang zijn om risico’s te nemen. Wel zal een bestuurder alert moeten zijn op de mogelijke gevolgen van zijn beslissingen in deze corona-tijden. Indien een bestuurder sterke twijfels heeft of de vennootschap de mogelijke verbintenis kan nakomen, dient hij hiervan af te zien. Als een bestuurder namelijk redelijkerwijs had moeten weten dat de vennootschap de overeenkomst niet zou kunnen nakomen en hij de overeenkomst tóch aangaat, is voldaan aan de ernstig verwijt-maatstaf. Het enkele risico dat de vennootschap eventueel de verbintenis niet kan nakomen is onvoldoende indien er nog reële overlevingskansen bestaan voor de vennootschap.

Reddingspoging
Aangezien vennootschappen door de corona-crisis in zwaar weer terecht kunnen komen, zullen veel bestuurders een reddingspoging willen ondernemen om hun vennootschap er weer bovenop te krijgen. Rechters bieden ruimte aan bestuurders om een (mogelijk vruchtbare) poging te ondernemen om de vennootschap te redden, omdat dit gedaan wordt in het belang van die vennootschap. Van belang is vooral dat het reddingsplan een reële kans van slagen heeft. Indien er geen reëel uitzicht meer is dat de vennootschap aan haar verplichtingen kan voldoen, verandert de zorgplicht van een bestuurder jegens de vennootschap in een zorgplicht jegens de crediteuren en zal hij al het mogelijke moeten doen om eventuele schulden niet verder op te laten lopen. Juist in deze tijden, waarin de vennootschap in zwaar weer kan verkeren, is het van belang alle besluiten goed vast te leggen en zo inzicht te bieden in de gemaakte afwegingen.

Conclusie
Externe bestuurdersaansprakelijkheid wordt door rechters niet snel aangenomen, omdat het algemene uitgangspunt in het vennootschapsrecht behelst dat de vennootschap aansprakelijk is voor door derden geleden schade. Bovendien zijn rechters van mening dat ondernemen nu eenmaal gepaard gaat met risico’s en dat bestuurders een bepaalde vrijheid moeten hebben om beslissingen te nemen. Tijdens de corona-crisis krijgen vennootschappen het zwaar te verduren en is het van belang dat bestuurders extra alert zijn bij het aangaan van overeenkomsten, maar ook bij eventuele reddingspogingen. Het is raadzaam om alle beslissingen schriftelijk vast te leggen, zodat achteraf eenvoudig kan worden nagegaan welke inzichten ten tijde van het nemen van een beslissing bij de bestuurder bestonden.